ما برای ایران، نظام پادشاهی مشروطه با دولتِ نخست‌وزیری را برگزیده‌ایم، زیرا این ساختار را از بسیاری از الگوهای رایج، به‌ویژه جمهوریِ ریاستیِ مبتنی بر انتخاب مستقیم رئیس‌جمهور، متعادل‌تر، ضد استبدادی‌تر، کم‌هزینه‌تر، و مناسب‌تر برای اداره عقلانی کشور می‌دانیم.

هدف ما انتخاب یک نظام صرفاً سنتی یا صرفاً نمادین نبوده است؛ هدف ما ساختن نظمی بوده که در آن وحدت ملی، ثبات سیاسی، کارآمدی اجرایی، و مهار قدرت هم‌زمان حفظ شود. به همین دلیل، ما از یک‌سو پادشاهی مشروطه را برای جایگاه نمادین و فراسیاسی کشور برگزیده‌ایم، و از سوی دیگر، نخست‌وزیری پارلمانی را برای اداره واقعی و روزمره حکومت.

چرا پادشاهی مشروطه؟
زیرا کشور به یک رأس نمادین، بی‌طرف، و غیرحزبی نیاز دارد که مظهر تداوم تاریخی، وحدت ملی، و ثبات کشور باشد، اما در عین حال، صاحب قدرت اجرایی، قانون‌گذاری، یا قضایی نباشد. در این مدل، پادشاه نه حاکمِ مطلق است و نه بازیگرِ رقابت سیاسی؛ بلکه جایگاهی محدود، تشریفاتی، و مقید به قانون اساسی دارد. این امر یک مزیت مهم ایجاد می‌کند: کشور می‌تواند یک نماد ملیِ ثابت داشته باشد، بی‌آنکه قدرت واقعی در دست یک مقام غیرپاسخ‌گو متمرکز شود.

در بسیاری از نظام‌ها، وقتی رئیس کشور و رئیس دولت در یک شخص جمع می‌شوند، خطر شخصی‌شدن قدرت بالا می‌رود. اما در نظام پادشاهی مشروطه، این دو از هم جدا می‌شوند:

• پادشاه = نماد وحدت و استمرار کشور

• نخست‌وزیر = رئیس دولت و مسئول اداره کشور

این جدایی، یکی از ابزارهای مهم مهار قدرت و جلوگیری از تمرکز بیش از حد اختیارات در یک فرد است.

چرا نخست‌وزیری، نه ریاست‌جمهوریِ مستقیم؟
زیرا در نظام ریاست‌جمهوری، یک فرد باید در سراسر کشور برای رسیدن به رأس قوه مجریه تبلیغ کند، چهره بسازد، و یک رقابت سراسریِ سنگین و پرهزینه به راه بیندازد. این نوع رقابت، در ظاهر مردمی به نظر می‌رسد، اما در عمل اغلب سیاست را به سمت تبلیغات گسترده، شعارهای عامه‌پسند، و وابستگی به منابع مالی سنگین می‌برد. هرچه گستره رقابت بزرگ‌تر و ملی‌تر باشد، نیاز به پول، رسانه، شبکه نفوذ، و سرمایه سیاسی بیشتر می‌شود؛ و هر جا هزینه رقابت بالا برود، خطر ورود پول‌های فاسد، منافع پنهان، و بده‌بستان‌های ناسالم نیز بالا می‌رود.

ما این راه را مناسب ایران نمی‌دانیم. کشوری که می‌خواهد از چرخه فساد، پوپولیسم، و تمرکز قدرت خارج شود، نباید رئیس دولت خود را بر پایه پرخرج‌ترین و پرهیاهوترین رقابت ملی انتخاب کند.

در مقابل، در نظام نخست‌وزیری پارلمانی، مردم به نمایندگان حوزه‌های انتخابیه خود رأی می‌دهند. این یک تفاوت اساسی و تعیین‌کننده است. نماینده در حوزه‌ای محدودتر رقابت می‌کند؛ بنابراین:

• هزینه تبلیغات او به‌مراتب کمتر است؛

• وابستگی او به سرمایه‌های کلان و شبکه‌های فاسد کمتر می‌شود؛

• مردم حوزه خود او را بهتر می‌شناسند؛

• قضاوت درباره او بیشتر بر پایه شناخت محلی، سابقه، کارنامه، و توان واقعی اوست، نه بر پایه تصویرسازی رسانه‌ای در مقیاس ملی.

در چنین ساختاری، انتخاب سیاسی از پایین به بالا شکل می‌گیرد، نه از بالا به پایین. مردم کسانی را که در حوزه خود بهتر می‌شناسند به مجلس می‌فرستند، و سپس از دل آن مجلس، نخست‌وزیر برمی‌خیزد. این یعنی رئیس دولت نه محصول یک نمایش سراسریِ پرهزینه، بلکه نتیجه یک فرایند نمایندگیِ واقعی، تخصصی‌تر، و کم‌فسادتر است.

چرا این روش تخصصی‌تر است؟
زیرا نخست‌وزیر در این مدل معمولاً کسی است که پیش از رسیدن به رأس دولت:

• در فضای واقعی سیاست و قانون‌گذاری کار کرده؛

• توانسته اعتماد نمایندگان را جلب کند؛

• قدرت ائتلاف‌سازی و اداره سیاسی نشان داده؛

• و در معرض سنجش نهادی قرار گرفته است.

در نظام ریاست‌جمهوری، ممکن است کسی صرفاً با مهارت در تبلیغات، کاریزما، یا موج‌سازی عمومی به رأس قدرت برسد. اما در نظام نخست‌وزیری، رسیدن به مقام نخست‌وزیر معمولاً نیازمند وزن سیاسی واقعی، توان مدیریتی، شناخت حکومتی، و اعتماد درون‌ساختاری است. به همین دلیل، این مدل از نظر ما تخصصی‌تر و عقلانی‌تر است.

چرا نخست‌وزیر برای اداره کشور بهتر است؟
زیرا ما به دولتی نیاز داریم که هم قوی باشد و هم پاسخ‌گو. در این نظام، نخست‌وزیر:

• رئیس دولت است؛

• قوه مجریه را هدایت می‌کند؛

• وزیران را انتخاب و عزل می‌کند؛

• سیاست‌های اجرایی را اداره می‌کند؛

• و دستورهای لازم برای اجرای قانون را صادر می‌نماید.

یعنی نخست‌وزیر، یک مقام ضعیف و تشریفاتی نیست؛ بلکه رأس واقعی و مؤثر قوه مجریه است. این برای کشوری که نیازمند دولت کارآمد، تصمیم‌گیری روشن، و اجرای مؤثر است، ضروری است.

اما تفاوت مهم اینجاست که این قدرت، بی‌مهار نیست. نخست‌وزیر از دل مجلس نمایندگان بیرون می‌آید و در برابر همان مجلس پاسخ‌گو است. اگر از قانون، شفافیت، یا اعتماد عمومی فاصله بگیرد، می‌توان او را از راه‌های قانونی مهار و برکنار کرد. بنابراین، این نظام ترکیبی می‌سازد از:

• اقتدار اجرایی برای اداره مؤثر کشور

• و کنترل پارلمانی برای جلوگیری از استبداد

این همان نقطه‌ای است که به‌نظر ما، نظام نخست‌وزیری از جمهوریِ ریاستی بهتر عمل می‌کند:
قدرت اجرایی را می‌دهد، بدون آنکه آن را به یک قدرت شخصیِ مستقیم و مهارنشدنی تبدیل کند.

نقش سنا در این ساختار چیست؟
در کنار مجلس نمایندگان، سنا نیز به‌عنوان مجلس دوم وجود دارد تا فقط اراده جمعیتی و اکثریت عددی تعیین‌کننده نباشد. سنا نماینده استان‌هاست و در قانون‌گذاری، پیمان‌های مهم، و تأیید مقامات نقش دارد. این یعنی در کنار اراده مستقیم مردم، تعادل سرزمینی و ثبات نهادی نیز وارد ساختار حکومت می‌شود. به این ترتیب، نه دولت می‌تواند بی‌مهار شود، نه اکثریت مقطعی، و نه مرکزگرایی می‌تواند همه‌ چیز را در خود ببلعد.

پس چرا این نظام را برگزیدیم؟
زیرا ما نظمی می‌خواهیم که در آن:

• پادشاه نماد وحدت باشد، نه کانون قدرت اجرایی؛

• نخست‌وزیر قوی باشد، اما در برابر نمایندگان مردم پاسخ‌گو بماند؛

• نمایندگان با هزینه کمتر، شناخت بیشتر، و وابستگی مالی کمتر انتخاب شوند؛

• و رئیس دولت از دل همین نمایندگی واقعی و تخصصی‌تر بیرون بیاید، نه از دل یک رقابت سراسریِ پرهزینه و مستعد فساد.

این مدل، از نظر ما برای ایران مناسب‌تر است، زیرا:

• کمتر شخص‌محور است؛

• کمتر تبلیغاتی است؛

• کم‌ هزینه‌تر است؛

• کمتر وابسته به پول‌های فاسد است؛

• تخصصی‌تر است؛

• دولت را کارآمدتر می‌کند؛

• و هم‌زمان، با تقسیم درست نقش‌ها میان پادشاه، مجلس نمایندگان، سنا، و نخست‌وزیر، امکان بازگشت استبداد را کاهش می‌دهد.

ایده‌آل ما در این نظام روشن است:
یک پادشاهی مشروطه برای ثبات و وحدت،
یک نخست‌وزیرِ قدرتمند برای اجرا،
یک مجلس نمایندگان برای اراده مستقیم مردم،
یک سنا برای تعادل و ثبات،
و یک ساختار حقوقی که در آن، قدرت بتواند عمل کند، اما نتواند بی‌مهار شود.