تعاریف و اصطلاحات حقوقی
دادگاه ویژه انتخابات
دادگاه ویژه انتخابات، مرجع قضایی مستقل و دائمیِ رسیدگی به همه اختلافها، شکایتها، تخلفها و جرایم مربوط به انتخابات و همهپرسی است. این دادگاه از هیچ قوه، حزب، دولت، نهاد نظامی، امنیتی یا اطلاعاتی دستور نمیگیرد و فقط بر پایه قانون عمل میکند. قضات این دادگاه باید با سازوکاری چندمرحلهای و ضدنفوذ انتخاب شوند، بهگونهای که هیچ قوه یا مقام واحدی نتواند بهتنهایی آنان را منصوب یا برکنار کند. دوره خدمت قضات این دادگاه محدود، غیرقابل تمدیدِ فوری، و همراه با منع وابستگی حزبی و انتخاباتی است. عزل قاضی این دادگاه فقط با حکم مرجع قضایی بالاتر و فقط در موارد تخلف سنگین، فساد، ناتوانی آشکار، یا از دست دادن شرایط قانونی ممکن است. بودجه این دادگاه باید مستقل، ثابت، و غیرقابل قطع یا تعلیق از سوی دولت یا هر مقام اجرایی باشد. این دادگاه فقط دادگاهِ روز انتخابات نیست، بلکه در همه زمانها مسئول رسیدگی به جرایم انتخاباتی، نظارت قضایی بر اجرای قانون انتخابات، رسیدگی به شکایتهای مربوط به ثبتنام، رد صلاحیت، حوزهبندی، تبلیغات، منابع مالی، و عملکرد نهادهای اجرایی انتخابات است.
وظایف دائمی دادگاه ویژه انتخابات
۱. رسیدگی به شکایتهای مربوط به ثبتنام رأیدهندگان
۲. رسیدگی به اعتراضهای مربوط به ثبتنام یا رد صلاحیت نامزدها
۳. رسیدگی به تخلفات مالی انتخاباتی و پولهای غیرقانونی
۴. رسیدگی به شکایتهای مربوط به حوزهبندی و تقسیم حوزههای انتخابیه
۵. رسیدگی به تخلفات نهاد ملی انتخابات و مجریان آن
۶. رسیدگی به جرایم انتخاباتی مثل تهدید، تطمیع، خرید رأی، دستکاری دادهها و برگهریزی
۷. صدور دستور فوری برای توقف تخلف در جریان انتخابات
۸. نگهداری رویه قضایی و تفسیر واحد در امور انتخاباتی
۹. آموزش قضایی تخصصی برای قضات و کارکنان مرتبط با پروندههای انتخاباتی
۱۰. انتشار گزارشهای سالانه درباره سلامت انتخابات و تخلفات انتخاباتی
احراز هویت بیومتریک
احراز هویت بیومتریک، فرایند تأیید هویت رأیدهنده از طریق ویژگیهای زیستیِ منحصربهفرد او، مانند اثر انگشت یا تصویر چهره، در سامانه رسمی انتخابات است. این روش فقط برای اطمینان از حضور شخص واقعی، جلوگیری از رأی تکراری، و جلوگیری از رأی دادن بهجای دیگری بهکار میرود و استفاده از آن برای هر هدف دیگر ممنوع است.
توکن یکبارمصرف
توکن یکبارمصرف، مجوز الکترونیکی یا ثبتشدهای است که پس از احراز هویت کامل رأیدهنده، فقط برای یک بار و فقط برای همان رأیگیری صادر میشود. این توکن فقط اجازه ثبت یک رأی معتبر را میدهد و پس از استفاده، بلافاصله از اعتبار ساقط میشود و قابل تکرار، انتقال، یا استفاده دوباره نیست.
سامانه رسمی انتخابات
سامانه رسمی انتخابات، سامانه الکترونیکی و ثبت شدهای است که فقط برای اداره، ثبت، کنترل، و راستی آزمایی مراحل قانونی انتخابات و همه پرسی بکار میرود. این سامانه برای احراز هویت رأی دهندگان، ثبت وضعیت رأی، ثبت دادههای اجرایی، ثبت نتایج، ثبت شکایتها، و نگهداری سوابق رسمی انتخاباتی استفاده میشود.
این سامانه باید تحت کنترل نهاد ملی انتخابات، دارای ثبت زمان و عملیات، قابل رسیدگی قضایی، و مصون از دخالت، حذف، دستکاری یا استفاده خارج از قانون باشد.
لاگهای دیجیتال
لاگهای دیجیتال، سوابق الکترونیکیِ زمانمند و ثبتشدهای هستند که همه عملیات انجامشده در سامانهها و دستگاههای انتخاباتی را ثبت میکنند. این سوابق شامل زمان ورود و خروج، احراز هویت، صدور توکن، ثبت رأی، چاپ برگه، خطاها، توقفها، راهاندازی دوباره، تغییر وضعیتها، و هر اقدام فنی یا اجرایی مرتبط با فرایند انتخابات است.
لاگهای دیجیتال برای پیگیری، راستیآزمایی، کشف تخلف، رسیدگی قانونی، و حفظ شفافیت فرایند انتخابات بهکار میروند و حذف، دستکاری، یا تغییر غیرقانونی آنها ممنوع است.
سنا در ایران
سنا مجلس دومِ پارلمان است و نمایندگی استانها را در سطح ملی بر عهده دارد. وظایف اصلی آن، مشارکت در قانونگذاری، بازبینی و تعویق محدود مصوبات، حفظ منافع استانها در فرایند قانونگذاری، و کمک به تعادل نهادی و جلوگیری از تمرکز قدرت است. سنا در کنار مجلس نمایندگان، بخشی از سازوکار مهار و توازن در ساختار حکومت بهشمار میرود.
استثناء: نحوه تشکیل اولین مجلس سنا بعد از دوره انتقالی
در نخستین انتخابات سنا، هر استان دو سناتور انتخاب میکند. سپس میان آن دو، قرعهکشی میشود تا یکی دوره اولِ سهساله و دیگری دوره اولِ ششساله داشته باشد. پس از آن، همه کرسیها برای شش سال انتخاب میشوند و هر سه سال، فقط نیمی از کرسیهای سنا تجدید میشود.
h
t